(Geniş ve müsâadekâr.)

    Allahu teâlâ'nın kudreti ve rahmetinin ve diğer bütün sıfatlarının genişliği ve tükenmezliği, her zerrede görülüp duruyor, fakat insana en yakın yine kendi şahsıdır. İnsan kendi varlığında bu yüce sıfatların izlerini, nişanlarım daha iyi görebilir. Meselâ, insanların seslerine, konuşmalarına, sîmalarına, tavırlarına dikkat edilsin. Bütün insanlar, hep ayni maddeden ve ayni unsurdan yaratıldıkları halde, birbirinin tamâmiyle ayni olarak iki ses işitilemiyor. Bunu, kulak farkediyor. Birbirinin tamâmiyle ayni iki sîmâ görülemiyor. Bunu da göz ayırıyor. Yeryüzünde yaşıyan milyonlarca insanlardan sûreti, sîreti, tavrı tamâmiyle birbirine benzeyen iki insan bulunamıyor.
    Sonra insanlar arasında, bilgisi geniş, ihtisas sâhipleri görüyoruz, bilgilerinden herkes faydalanıyor. Çok zengin ve merhametli insanlar vardır ki, dâima geniş ölçüde yardım etmekten zevk alır ve bunu yapmağa fırsat bulamadığı zaman keder duyar. Bâzı insanlar da vardır ki, gönülleri denizler kadar geniştir, terbiyesiz ve münâsebetsiz hareketlerle karşılaşınca birdenbire hiddetlenip bulanmaz. Tahammülü geniştir, âkilâne ve hakimâne davranır, birçok yolsuzların yola gelmesine sebep olur. Nasıl ki, denizler de, bir çok süprüntü ve daha başka kirli şeyler atıldığı halde bulanmaz. Eğer Allah, insanlarda El-Vâsı' isminin izlerini bu sûretle göstermemiş olsaydı, insanlar içinde yüksek mütehassıslar yetişmez, eli bol cömertler görülmez, geniş yürekli insanlar bulunmazdı. Onlar bulunmayınca da onların yüzünden görülen faydalar hâsıl olmazdı. Şu halde, fayda verenlerle fayda görenler hep berâber Allah'a yönelip, bu ni'metinden dolayı hamd ü senâ etmeleri. lâzım gelirken, ne yazık ki, bu günkü dünya Allah'ı tamâmiyle unutmuş bir vaziyette bulunduğundan, nimete nâil olanlar azmış, tuğyân etmiş, ötekiler de onlara tapmış, boyun eğmiş, aralarında Allah'ı bilenler hor ve hakir kalmıştır.
            KULA GEREKEN ŞEY:
    Kul bilmelidir ki, Allahu teâlâ Vâsi'dir. Yâni O'nun ilmi, rahmeti, kudreti, afv ve mağfireti geniştir ve her şeyi kaplamıştır. Allah'ın ilminden hiçbir şey gizlenemez; öyle ise her nerede olursa olsun kötülükten utanmalı. Kudretinden hiçbir şey kurtulamaz; öyle ise fenâlıktan çekinmeli. Merhameti boldur, öyle ise ancak O'na dönmeli. Suçları bağışlamakta, emir ve nehyinde genişliği sever. Binâenaleyh ümitsizliğe kapılmamalı. ve ilâ-âhirihî.

Ali Osman Tatlısu